sözcük türleri etiketine sahip kayıtlar gösteriliyor. Tüm kayıtları göster
sözcük türleri etiketine sahip kayıtlar gösteriliyor. Tüm kayıtları göster

2024/07/20

Eylemsiler yargı bildirir mi? - Kamil Baki


Eylemsiler eylemlerden türeyen ve yan cümle kuran sözcüklerdir. Aynı zamanda kurdukları yan cümlenin de yüklemidirler.

Bir cümlede yargi sayısını belirlemek için cümledeki eylemsi sayısına ve yüklem sayısına bakmak gerekir.

Yan cümle sayısını belirlemek için ise eylemsi sayısına bakmak gerekir.


Örnek

Gel-en gid-en-i aratır.


Yargı sayısı: 3 (gelmek, gitmek, aratmak)

Yan cümle sayısı: 2 (gelmek, gitmek)

Eylemsi sayısı: 2

Emlemsilerin türü: sıfat-fiil, sıfat-fiil


Örnek

Kitap okumak istediğini öğretmene söylemek bu kadar zor mu?


Yargı sayısı: 4 (okumak, istemek, söylemek, zor)

Yan cümle sayısı: 3 (okumak, istemek, söylemek)

Eylemsi sayısı: 3

Emlemsilerin türü: isim-fiil, sıfat-fiil, isim-fiil


Örnek

Eve varınca söyleyecektim İstanbul'a gitmeyeceğimi.


Yargı sayısı: 3 (varmak, söylemek, gitmemek)

Yan cümle sayısı: 2 (varmak, gitmemek)

Eylemsi sayısı: 2

Emlemsilerin türü: zarf-fiil, sıfat-fiil









2024/07/19

Fiilimsilerde çatı özelliği aranır mı? - Kamil Baki

 


Fiilimsiler fiillerden türetilmiş sözcüklerdir. Bu sözcükler türetilmeden önce çatı ekleriyle çatıları değiştirilebilir. Bu yüzden de fiilimsilerde de çatı özelliği aranabilir.

ağla-mak (etken) > ağla-ş-mak (işteş) > ağlaşan kadınlar (işteş çatılı sıfat-fiil)

giy-mek (etken) >giy-in-mek (dönüşlü) > giy-in-ince (dönüşlü çatılı zarf-fiil)

çiz-mek (etken) >çiz-il-mek (edilgen) > çiz-il-ecek projeler (edilgen çatılı sıfat-fiil)

yat-mak (geçişsiz) > yat-ır-mak (oldurgan) > çocukları yat-ır-ma-y-ı (oldurgan çatılı isim-fiil)

dik-mek (geçişli) > dik-tir-mek (ettirgen) > elbise dik-dir-mek (ettirgen çatılı isim-fiil)



2024/07/05

Tamlayanı ortak isim tamlaması nedir? - Kamil Baki

Taylayanı aynı birden çok isim tamlaması ortak tamlayana bağlanabilir. Bu türden isim tamlamalarına tamlayanı ortak isim tamlaması denir.

öğretmenimizin defteri

öğretmenimizin kitapları

Öğretmenimizin defteri ve kitapları sınıfta kalmış.


evin kapıları

evin pencereleri

Evin kapı ve pencerleri geçen yıl değiştirilmiş.


Not: Türkçede ortak öğe ortak ek pozisyonu varsa özneler, nesneler, dolaylı tümleçler, tamlayanlar, tamlananlar, ekler... ortak kullanılabilir.

kapıları

pencereleri

kapı ve pencereleri (çoğul eki ve tamlanan eki ortak)


çelik tencere

çelik tava

Yemekleri çelik tava ve tencerede yapıyorum her zaman.



2024/06/21

2024 TYT'de sözcük türleriyle ilgili kaç tane soru çıktı?

                                                      

2024 TYT'de, sözcük türleriyle ilgili bir tane soru çıktı.

 
İstisnaları olsa da TYT'de  sözcük türleriyle ilgili genellikle bir tane soru çıkmaktadır.

Soru, net ve orta seviyede. 

Soru tamlamalarla ilgili. 

Tamlamalar ad ve sıfat tamlaması olmak üzere ikiye ayrılır. 

Soruda dört tane ad tamlaması bir tane sıfat tamlaması kullanılmış.

Eğer tamlamaların tümü ad tamlaması olsaydı o zaman ad tamlamalarının türlerine göre (belirtili, belirtisiz, takısız, zincirleme) değerlendirme yapılması gerekirdi.




Kirli bir sokaktan geçip köşkün merdivenlerini tırmandım. İlk bakışta hepsi birbirine benzeyen 
                                                       I
kapıların arasında düz tahta kapıyı tanıdım. Çaldığım kapı açıldığında az evvel yaşadığım keşmekeşten
            II                                                                                                                              III
eser kalmamıştı. Zevkli döşenmiş bir evin odasında bulmuştum kendimi. Yemyeşil bahçeden taşan 
                                                                   IV
huzur, geniş pencerelerden ayaklarımın dibine doğru uzanıyordu. 
                                                           V

Bu parçada numaralanmış tamlamalardan hangisi, türü bakımından diğerlerinden farklıdır? 


A)    I             B)    II I            C)    II             D)    IV             E)    


Doğru Yanıt: C

Soru tamlamalarla ilgili. A, B, D, E seçeneklerinde ad tamlaması; C seçeneğinde sıfat tamlaması yer almaktadır.



2017/06/12

Sözcük türleri nelerdir? - Kamil Baki



Sözcük Türleri

Türkçede yedisi ad soylu, biri eylem soylu olmak üzere sekiz tane sözcük türü vardır: ad (isim), sıfat (önad), zamir (adıl), zarf (belirteç), bağlaç, edat (ilgeç), ünlem, eylem (fiil)

Ad soylu sözcükler -mek (-mak) mastar ekini alamayan, eylem soylu sözcükler ise -mek (-mak) mastar ekini alabilen (gel-mek, git-mek, oku-mak, çalış-mak...) sözcüklerdir.

Adlar, canlı ve cansız varlıkları somut ve soyut kavramları karşılayan sözcüklerdir.

kitap, çanta, şehir, insan, korku, yeşil...

Sıfatlar, varlıkların nitelliklerini, durumlarını karşılayan sözcüklerdir.

eski kitap, şu çanta, büyük şehir, gerçek korku, hangi yeşil...

Zamirler, adların yerine kullanılabilen, adların cümledeki görevlerini üstlenebilen sözcüklerdir.

ben, sen, o, bu, şu, o, bazısı, birkaçı, çoğu...

Eylemler, iş, oluş, durum bildiren sözcüklerdir.

yürü-, koş-, ağla-, git-, bak-...

Zarflar, eylemleri, eylemsileri, sıfatları ve zarfları belirten sözcüklerdir.

Hızlı koşmak, çok çalışmak, en güzel ev, yukarı çıkmak...

Bağlaçlar, cümleleri, görevdeş ögeleri bağlayan sözcüklerdir.

ve, veya, ya da, ama, fakat, ne....ne, hem...hem, de....de, ki...

Edatlar, cümlede değişik anlam ilgileri kuran sözcüklerdir.

gibi, göre, kadar, için...

Ünlemler, seslenmek ya da belli bir duyguyu yansıtmak amacıyla kullanılan sözcüklerdir.

hey, hop, hişt, tü, arkadaşlar, nefis, dur...



2017/04/08

Eylemlerde (fiil) Basit ve Birleşik Zaman -Kamil Baki


Basit zaman, tek zaman ya da tek kip demektir.

Basit zamanlı eylemler:

gel-di / görülen (di'li ) geçmiş zaman
gel-miş / öğrenilen (miş'li) geçmiş zaman
gel-iyor / şimdiki zaman
gel-ecek / gelecek zaman
gel-ir / geniş zaman

gel-se / dilek-şart kipi
gel-e / istek kipi
gel-meli / gereklilik kipi
gel- / emir kipi

Not: ''Emir kipi''nin kip eki yoktur.

Yapısında iki kip eki olan eylemlere birleşik zamanlı eylem denir.

gel-iyor-du / şimdiki zamanın hikayesi
gel-ecek-miş / gelecek zamanın rivayeti
gel-ir-se / geniş zamanın şartı

gel-se-y-di / dilek-şart kipinin hikayesi
gel-e-y-miş / istek kipinin rivayeti
gel-meli-y-se / gereklilik kipinin şartı

Not: ''Birleşik zamanlı eylemler''de ikinci kip eki ek-eylemdir. Ek-eylemin di'li geçmiş zamanı (-idihikaye birleşik, miş'li geçmiş zamanı (-imiş) rivayet birleşik, şartı (-ise) şart birleşik zamanını oluşturur.

Ek-eylem ve Ek-eylemin İşlevleri

Basit zamanlı eylemlere gelerek birleşik zamanlı eylemleri oluşturan, ad soylu sözcüklere gelerek yargı gücü kazandıran (yüklem) eklere ek-eylem denir.

Basit zamanlı eylemlere -idi (ek-eylemin dili geçmiş zamanı), -imiş (ek-eylemin mişli geçmiş zamanı), -ise (ek-eylemin şartı) eklerinden biri getirilerek birleşik zamanlı eylemler oluşturulur. -idi hikaye birleşik, -imiş rivayet birleşik, -ise şart birleşik zamanını oluşturur.

gel-miş-idi / gel-miş-ti / mişli geçmiş zamanın hikayesi
gel-iyor-imiş /gel-iyor-muş / şimdiki zamanın rivayeti
gel-ecek-ise / gel-ecek-se / gelecek zamanın şartı
gel-ir-idi / gel-ir-di / geniş zamanın hikayesi
gel-se-imiş / gel-se-y-miş / dilek şart kipinin rivayeti
gel-e-idi / gel-e-y-di / istek kipinin hikayesi
gel-meli-imiş /gel-meli-y-miş / gereklilik kipinin rivayeti

Ek-eylem ekleri (-idi, -imiş, -ise, -dir) ad soylu sözcüklere yargı gücü kazandırarak bu sözcüklerin yüklem olarak kullanılmalarını sağlarlar.

öğretmen-idi / öğretmen-di / ek-eylemin dili geçmiş zamanı
öğretmen-imiş / öğretmen-miş / ek-eylemin mişli geçmiş zamanı
öğretmen-ise / öğretmen-se / ek-eylemin şartı
öğretmen-(dir) / ek-eylemin geniş zamanı

 Not:

Ek-eylemin geniş zamanının özel bir çekimi vardır.


öğretmen-im
öğretmen-sin
öğretmen-(dir)
öğretmen-iz
öğretmen-siniz
öğretmen-dirler

Ek-eylemin geniş zaman 3. tekil kişi eki (-dir) çoğu zaman söylenmez.

Teyzem, öğretmen.(dir)






2017/03/14

Ad Tamlamalarında Tamlayanın Düşmesi - Kamil Baki


Tamlayanı zamir olan ad tamlamalarında tamlayan genellikle söylenmez. Bu türden tamlayanı söylenmemiş ad tamlamalarına tamlayanı düşmüş ad tamlaması denir.

Onun ceketi  okulda kalmış. / tamlayanı zamir olan ad tamlaması
Ceketi okulda kalmış. / tamlayanı düşmüş ad tamlaması
Bizim evimiz buraya çok uzak. / tamlayanı zamir olan ad tamlaması
Evimiz buraya çok uzak. / tamlayanı düşmüş ad tamlaması
Annem sürekli benim hareketlerimi eleştirir. / tamlayanı zamir olan ad tamlaması
Annem sürekli  hareketlerimi eleştirir. / tamlayanı düşmüş ad tamlaması


Aşağıdakilerin hangisinde tamlayanı düşmüş bir ad tamlaması vardır?

A) Gölgeleri düşüyor yollara kavakların, çınarların.
B) Hissediliyor artık sıcaklığı yaz mevsiminin.
C) Oğlumun yüreği, yüreğime benziyor, farkında mısın?
D) Sessizliği yaşıyorum hep senin gözlerinde.
E) Mutluğu sana sakladım, ayrılığı karanlık gecelere.


Doğru yanıt: C
yüreğim ( benim yüreğim)


UYGULAMA

Aşağıdaki cümlelerdeki tamlayanı düşmüş ad tamlamalarını bulup işaretleyin.

Ben insanlığımla her zaman gurur duymuşumdur.
Yarın uğrarım demişsin annemlere dün akşam.
Buraya gelmesin bir daha o arkadaşların.
Olayı gözlerimizle gördük, demiş tüm şahitler.
Konuyu bir de anlayacağın dilde anlatacağım.
Kalemi öğretmeni vermiş sınavdan önce.
Vallahi sözleriniz hepimizi derinden yaraladı.
Bu tür eylemlere yasalarınız izin vermiyor, anladığım kadarıyla.
Gömleğin de pek güzelmiş, hani.Ben insanlığımla her zaman gurur duymuşumdur.


Yarın uğrarım demişsin annemlere dün akşam.
Buraya gelmesin bir daha o arkadaşların.
Olayı gözlerimizle gördük, demiş tüm şahitler.
Konuyu bir de anlayacağın dille anlatacağım.
Kalemi öğretmeni vermiş sınavdan önce.
Vallahi sözleriniz hepimizi derinden yaraladı.
Bu tür eylemlere yasalarınız izin vermiyor, anladığım kadarıyla.
Gömleğin de pek güzelmiş, hani.
Annesi biraz önce bizi aradı.





2017/02/25

Ad Durum (Hal) Ekleri


Ad ve zamirlerin cümledeki görevlerini belirtmeye yarayan eklere ad durum eki ya da hal eki denir. Ad durum ekleri şunlardır:

-i (-ı, -u, -ü ) Belirtme durum eki
-e (-a) Yönelme durum eki
-de (-da, -te, -ta) Kalma durum eki
-den (-dan, -ten, -tan) Çıkma durum eki

Arabayı geçen ay satım. /  Belirtme durumu
Seni çok iyi anlıyorum. / Belirtme durumu
Dün onu burada ağırladık. / Belirtme durumu
Sen ona yardım edemezsin. / Yönelme durumu
İki haftadır köye gitmiyoruz. / Yönelme durumu
Hepimizin öğretmenlere saygısı sonsuzdur. / Yönelme durumu
Dün İzmir'de sizi görmüşler. / Kalma durumu
Toplantı bugün beşte. Kalma durumu
Anadolu'da birçok müşterimiz var. / Kalma durumu
Çantasından bir kalem çıkarıp bana verdi. / Çıkma durumu
Sizi herkesten az sevmiyorum. / Çıkma durumu
Bu kitapları sizden aldık. /  Çıkma durumu

NotTürkçede birçok ek biçimce aynı, işlevce farklıdır. Ad durum ekleri de biçimce aynı bazı eklerle karıştırılmaktadır.

Yazı burada geçirelim. / Ad durum eki
Yazı çok güzel geçmiş kardeşimin. / İyelik eki
Yazı pek okunaklı değil. / Yapım eki

Geçen hafta Bodrum'a gittik. / Ad durum eki
Yaza bizim köye gidelim. / Yapım eki

Şehirde yaşamaya alışmışsın. / Ad durum eki
Sözde sorunlarla bizi epeyce oyaladı./ Yapım eki

Ankara'dan saat üçte çıktık. / Ad durum eki
Sizi candan kutlarım. / Yapım eki
Sıradan işlerle uğraşmazdı. / Yapım eki
Öğrencilerden birkaçı gelmemiş. / Tamlayan (in) eki


(I) Gerçek yazar, yaratma yeteneğini kullanarak yaşamı bilgi, duygu ve düşünce süzgecinden geçiren kişidir. (II) Bu yazar, kahramanlarının ruhsal durumlarını anlatmak için, onların davranışlarını ve başkalarıyla olan ilişkilerini gösterme yolunu seçiyor. (III) Seçtiği karakterler öylesine kanlı canlı kişiler ki benzerlerine gerçek hayatta kolayca rastlanabilir. (IV) Yazar, hem okurunu bir beklenti içinde tutmak hem de anlatımını tekdüzelikten kurtarmak için çeşitli yollara başvuruyor. (V) Romanlarının konusunu kendi gözlemlerinden, toplumsal sorunlardan çıkardığı gibi, bunları masallardan, destanlardan da alabiliyor.

Bu parçadaki numaralanmış cümlelerin hangisinde, adın yönelme durum ekini almış sözcükler vardır?

A) I. ve II.                                 B) I. ve V.                     C) II. ve III.
                            D) III. ve IV.                    E) IV. ve V.


Yanıt: D




2017/02/08

İsim-fiil (ad-eylem) nedir? - Kamil Baki


Eylemsilerin genellikle ad olarak kullanılan biçimleridir. Eylemlere getirilen -me, -mek, -iş ekleriyle türetilirler.

Burada çalışmayı düşünmüyormuş.
Tarlaya gitmek epey zamanımızı alıyor.
Çocuğun şiir okuyuşu gerçekten çok güzel.

Not: -me, -mek, -iş ekleriyle türetilmiş bu sözcükler eylem anlamını yitirdiğinde eylemsi olma özelliğini kaybederek ad olurlar.

Yemekleri doğru dondurmayı öğrenmeliyiz. / eylemsi
Dondurmayı şu marketten almış. / ad

Bazen dışarıda bir şeyler yemek istiyor canım. / eylemsi
Yemek oldu, sizi bekliyoruz. / ad

Hemen şu kapıdan giriş yapmalısınız. / eylemsi
Bu binada giriş çok dar olmuş. / ad

Not: İsim-fiillerin bir bölümü sıfat olarak da kullanılabilir.

süzme bal, dökme kömür, takma diş...

Not: İsim-filler de (ad-eylemler) diğer eylemsiler gibi kendilerinden önceki sözcüklerle öbekleşir. Bu türden öbeklere isim-fiil (ad-eylem) öbeği denir.

Kendini bil-mek en önemli meziyettir.
Yarın okula git-me-y-i düşünmüyormuş.
Olaya bakışımız sizinle benzerlik gösteriyor.








2017/01/13

Çatı Özelliği Aranmayan Cümleler


Çatı özelliği eylemlerle ilgili bir durumdur. Yüklemi ad soylu bir sözcük ya da söz öbeği olan, başka bir söyleyişle ad cümlelerinde çatı özelliği aranmaz.

İzmir, harika bir şehir. / ad cümlesi / çatı özelliği aranmaz
Ahmet benden oldukça büyük. / ad cümlesi / çatı özelliği aranmaz
Buradaki insanların çoğu çalışkandır. / ad cümlesi / çatı özelliği aranmaz

İkinci dönem notları dün idareye verildi. / eylem cümlesi / çatı özelliği aranır
Evi iyice temizledik.  / eylem cümlesi / çatı özelliği aranır
Bu konuyu arkadaşlarla görüştük.  / eylem cümlesi / çatı özelliği aranır

Uygulama

Aşağıdaki cümlelerin hangilerinde çatı özelliği aranmaz?

İyi bir arkadaştır dün size uğrayan.
Öğreteceksiniz ne biliyorsanız öğrecilerinize.
Yaşlanmış artık dedem de iyice.
İnsanlık, tüm yaşam için güzel şeyler yapmaktır.
Sizin çocukların hepsi evlendi mi?
Çevreyi bir ayda ağaçlandırdılar.
Büyük amcası da iyi bir yazarmış.
Hayatımı filmleştirecekmiş çocuklar.


İyi bir arkadaştır dün size uğrayan. / aranmaz / ad cümlesi
Öğreteceksiniz ne biliyorsanız öğrecilerinize. / aranır / eylem cümlesi
Yaşlanmış artık dedem de iyice. / aranır / eylem cümlesi
İnsanlık, tüm yaşam için güzel şeyler yapmaktır. / aranmaz / ad cümlesi
Sizin çocukların hepsi evlendi mi? / aranır / eylem cümlesi
Çevreyi bir ayda ağaçlandırdılar. / aranır / eylem cümlesi
Büyük amcası da iyi bir yazarmış. / aranmaz / ad cümlesi
Hayatımı filmleştirecekmiş çocuklar. / aranır / eylem cümlesi




2017/01/03

İsim-fiiller ve Kalıcı İsimler


İsim-fiiller fiilimsilerin genellikle isim olarak kullanılan biçimleridir. Fiillere getirilen -me, -mek, -iş ekleriyle türetilirler.

Burada çalışmayı düşünmüyormuş. / isim-fiil
Tarlaya gitmek epey zamanımızı alıyor. / isim-fiil
Çocuğun şiir okuyuşu gerçekten çok güzel. / isim-fiil

Not: -me, -mek, -iş ekleriyle türetilmiş bu sözcükler fiil anlamını yitirdiğinde fiilimsi olma özelliğini kaybederek isim olurlar.

Yemekleri doğru dondurmayı öğrenmeliyiz. / fiilimsi
Dondurmayı şu marketten almış. / isim

Bazen dışarıda bir şeyler yemek istiyor canım. / fiilimsi
Yemek oldu, sizi bekliyoruz. / isim

Hemen şu kapıdan giriş yapmalısınız. / fiilimsi
Bu binada giriş çok dar olmuş. / isim

Not: İsim-fiillerin bir bölümü sıfat olarak da kullanılabilir.

süzme bal, dökme kömür, takma diş...

Not: İsiim-filler de (ad-eylemler) diğer fiilimsiler gibi kendilerinden önceki sözcüklerle öbekleşir. Bu türden öbeklere isim-fiil (ad-eylem) öbeği denir.

Kendini bil-mek en önemli meziyettir. / isim-fiil öbeği
Yarın okula git-me-y-i düşünmüyormuş. / isim-fiil öbeği
Olaya bakışımız sizinle benzerlik gösteriyor. / isim-fiil öbeği





2016/10/24

Adlar (isimler)