Ara söz nedir? - Kamil Baki

Cümleyle ilgili bir ögeyi açıklamak amacıyla kullanılan sözlere ara söz denir. 

Ara söz cümlenin ögesi değil, cümleyle ilgili bir ögenin açıklayıcısıdır. 

Ara söz cümlede iki virgül ya da iki kısa çizgi arasında gösterilir.

Osman, on iki yıllık dostum, hiç tanımadığım biri yüzünden beni kırdı.

Ortak yüklem nedir?

Açıklamalı özne nedir?

Zarf tümleci nasıl bulunur?

Hangi cümlelerde hangi özne bulunur? - Kamil Baki

Gerçek Özne: İşi yapan özne.

Etken, dönüşlü, işteş çatılı eylemlerin yüklem olduğu cümlelerde bulunur.

Ayhan yarın İstanbul'a gidecek. / Ayhan-gerçek özne / yüklem-etken eylem

Ayşe odasına gidip süslendi. / Ayşe-gerçek özne / yüklem-dönüşlü eylem

Arif ile Hüseyin dövüşmüş. / Arif ile Hüseyin-gerçek özne / yüklem işteş eylem


Sözde Özne: İşten etkilen özne

Edilgen-geçişli eylemlerin yüklem olduğu cümlelerde bulunur.

Dün çocuklar Ankara'ya gönderildi. / çocuklar-sözde özne / yüklem-edilgen eylem


Örtülü Özne: Zarf tümleci içinde yer alan özne

Edilgen eylemlerim yüklem olduğu cümlelerde bulunur.

İdare tarafından sınavlar ertelendi. / idare tarafından-örtülü özne / yüklem-edilgen eylem


Gizli Özne: Söylenmemiş özne

Etken, edilgen, dönüşlü, ve işteş çatılı eylemlerin yüklem olduğu cümlelerde bulunur.

Yarın sizi arayacak. / o-gizli özne / yüklem-etken eylem

Rahatsızlanınca hemen eve gönderilmiş. / o-gizli özne / yüklem edilgen eylem

Not: Edilgen, dönüşlü, işteş eylemlerin yüklem olduğu cümlelerdeki gizli özne, gerçek öznedir. Edilgen eylemlerin yüklem olduğu cümlelerdeki gizli özneler ise sözde öznedir.

Gizli özne ile sözde özne arasında ne fark vardır?

Adlar cümlede yüklem olabilir mi?

Zarf tümleci nedir nasıl bulunur?

Nesne nedir nasıl bulunur?

Dolaylı tümleç nedir nasıl bulunur?

Örtülü özne nedir?

Kimin ve neyin soruları hangi ögeyi buldurur?

Zamirler yüklem olabilir mi?

Neden sorusu hangi ögeyi buldurur?

''Neden'' sorusu hem dolaylı tümleci hem de zarf tümlecini buldurur.

''Neden'' sorusu ''niçin'' anlamındaysa zarf tümlecini, ''neyden'' anlamındaysa dolaylı tümleci buldurur.

Üzüntüden hastalanmış. / neden (niçin) / zarf tümleci
Tatlıdan da yedik. / neden (neyden) / dolaylı tümleç

Ne sorusu hangi ögeyi sorusu buldurur? - Kamil Baki

Ne sorusu hem özneyi hem de belirtisiz nesneyi bulduran bir soru sözcüğüdür?

Yükleme sorulan ilk ''ne'' sorusu özneyi, özneden sonraki ''ne'' sorusu ise belirtisiz nesneyi buldurur.

Başıma taş düştü. / ne düştü / taş / özne

Başıma taş attı. / kim attı / o / özne, / ne attı / taş / belirtisiz nesne

Hangi soru sözcüğü hangi ögeyi buldurur?

Nereye sözcüğü hangi ögeyi buldurur? -Kamil Baki

''Nereye'' sözcüğü hem ''dolaylı tümleci'' hem de ''zarf tümleci''ni bulduran bir soru sözcüğüdür. Yükleme sorulan nereye sorusuna yanıt veren öge e halindeyse ''dolaylı tümleç'', yalın haldeyse ''zarf tümleci''dir.

Annem yukarıya çıktı. / Nereye çıktı? / yukarıya / e halinde / dolaylı tümleç

Annem yukarı çıktı. / Nereye çıktı? / yukarı / yalın halde / zarf tümleci

Ne sözcüğü hangi ögeyi buldurur? - Kamil Baki

''Ne'' sözcüğü hem özneyi hem de belirtisiz nesneyi bulduran bir soru sözcüğüdür. Yükleme sorulan ilk ''ne'' sorusu özneyi, özneden sonraki ''ne'' sorusu belirtisiz nesneyi buldurur.

Kafama taş düştü. / Ne düştü? / taş / özne
Kafama taş attı. / Kim attı? / o / özne; Ne attı? / taş / belirtisiz nesne

Aktarma cümlesi (iç cümle) nedir?

Kaynaşık-bileşik cümlelerde temel cümlenin nesnesi olan cümlelere aktarma cümlesi denir. Aktarma cümleleri cümlede iki virgül arasında gösterilebileceği gibi tırnak içinde de verilebilir.

Zavallı memur o gün bana, siz bugün çok mu yoruldunuz, demişti.
Zavalı memur o gün bana: ''Siz bugün çok mu yoruldunuz?'' demişti.

Temel öge nedir?