Biçimce olumlu, anlamca olumsuz cümle örnekleri - Kamil Baki

 

Ne seni ne de senin arkadaşlarını seviyorum.

Sınavlardan bugüne kadar düşük not almamış olabilir miyim hiç?.

Arkadaşın, barınma konusunda ona yardımcı olmadığımı söyleyebilir mi?..

Burada iki aydır doğru dürüst kahvaltı verilmediğini kaç kişi söyleyebilir?..

Ne yeni evimde ne yeni işimde mutluyum.

Kitap okumak bana huzur vermiyor diyebilir miyim sence?

Tatil için mükemmel bir plan yaptık dersem yalan olur.

Projeyi başarıyla tamamlamadığınızı kim söyleyebilir?..

Ailesi hiç yanında olmadı diyebilir miyiz bu koşullarda?.

Hayatımızda her şey yolunda gidiyor diyebilir mi bu insanlar?..

Yüklemi fiilimsi olan cümleler isim cümlesi mi fiil cümlesi midir? - Kamil Baki

 

Fiilimsiler isim soylu (isim, sıfat, zarf) sözcüklerdir. Bu sözcükler isim soylu sözcükler gibi ek-fiil aldıklarında yüklem olabilirler. 

Yüklemi isim soylu bir sözcük olan her cümle isim cümlesidir.

Tek isteği bu şehirde yaşa-mak-tı. (isim-fiil) / Ad cümlesi

O hep ara-y-an-dı, sor-an-dı. (sıfat-fiil) / Ad cümlesi

Bu yazıda takıldığı tek söz koş-up-muş. (zarf-fiil) / Ad cümlesi

Not: Bu cümlelerin olumsuzu -me / -ma ekiyle değil, "değil" sözcüğüyle yapılır.

Tek isteği bu şehirde yaşa-mak değildi.

O hep ara-y-an sor-an değildi.

Bu yazıda takıldığı tek söz koş-up değilmiş.

Ara söz nedir? - Kamil Baki

Cümleyle ilgili bir ögeyi açıklamak amacıyla kullanılan sözlere ara söz denir. 

Ara söz cümlenin ögesi değil, cümleyle ilgili bir ögenin açıklayıcısıdır. 

Ara söz cümlede iki virgül ya da iki kısa çizgi arasında gösterilir.

Osman, on iki yıllık dostum, hiç tanımadığım biri yüzünden beni kırdı.

Kurallı cümle nedir? - Kamil Baki

Yüklemi sonda olan cümlelere kurallı cümle denir.

Bodruma önümüzdeki hafta gideceğiz. / kurallı cümle 
Benim tanıdığım kadarıyla Doğan, iyi bir insandır. kurallı cümle /

Not: Kurallı cümleler, ''devrik cümle''ye dönüştürülebilir.

Önümüzdeki hafta gideceğiz, Bodrum'a. / devrik cümle
Doğan, iyi bir insandır, benim tanıdığım kadarıyla. / devrik cümle

Basit cümle nedir? - Kamil Baki

İçinde bir tek yargı bulunan cümlelere basit cümle denir.


Hemen ödevlerini yap.
İzmir'e bayılıyor teyzem.
Öğretmenmiş arkadaşlarının çoğu.

Not: Yüklemler ve eylemsiler yargı bildirir.

Bir cümlede yargı sayısı nasıl saptanır?

Yan cümlenin görevi nasıl saptanır?

Yan cümlenin görevini saptayabilmek için cümledeki eylemsiyi görmek gerekir. Eylemsiyi görmeden yan cümlenin görevini saptamak mümkün değildir.

Okula giderken Aysel'i gördük. (giderken-eylemsi)

Okula giderken - yan cümle (eylemsiler kendilerinden önceki sözcüklerle öbekleşir)
Aysel'i gördük. - temel cümle

Yan cümlenin görevi: zarf tümleci ( yan cümlenin görevini saptayabilmek için cümleyi ögelerine ayırmak gerekir.

Bir cümlede birden çok eylemsi olabileceği için birden çok yan cümle de olabilir.

Gelen gideni aratır. (gelen-eylemsi, giden-eylemsi)

gelen: yan cümle, görevi: özne
giden: yan cümle, görevi: nesne

Not: Yan cümle temel cümlenin öznesi, nesnesi, tümleci ya da bu ögelerin nesnesi olabilir.

Kitap okumak beni mutlu ediyor. / yan cümle: özne
Yarın sizi  aramaya çalışacağım. / yan cümle: dolaylı tümleç
Gülmeyi, konuşmayı gerçekten özlemişim./ yan cümle: nesne

Girişik-birleşik cümle nedir?

Yargı sayısına göre cümleler kaça ayrılır?

Yapısına göre cümleler kaça ayrılır?

Biçimce ve anlamca olumsuz cümle nedir?

Biçimce ve anlamca olumlu cümle nedir?

Aktarma cümlesi (iç cümle) nedir?

Kaynaşık-bileşik cümlelerde temel cümlenin nesnesi olan cümlelere aktarma cümlesi denir. Aktarma cümleleri cümlede iki virgül arasında gösterilebileceği gibi tırnak içinde de verilebilir.

Zavallı memur o gün bana, siz bugün çok mu yoruldunuz, demişti.
Zavalı memur o gün bana: ''Siz bugün çok mu yoruldunuz?'' demişti.