Gizli özne ile sözde özne arasında ne fark vardır?

Gerçek özne ile sözde özne arasında ne fark vardır?

Etken, dönüşlü ve işteş çatılı eylemlerin yüklem olduğu cümlelerde işi yapan öznelere gerçek özne denir.
Yılmaz biraz önce eve gitti. / Yılmaz-işi yapan-gerçek özne
Kitap her insanı aydınlatır. / kitap-işi yapan-gerçek özne
Biz giyindik, sizi beliyoruz. / biz-işi yapan-gerçek özne

Not: Etken, dönüşlü ve işteş çatılı eylemlerin yüklem olduğu cümlelerdeki gizli özneler de gerçek öznedir.

Aynanın karşısına geçip süslendi. / o-işi yapan-gerçek özne

Edilgen çatılı eylemlerin yüklem olduğu cümlelerde gerçek özne (işi yapan) belli olmadığı için bu cümlelerde nesne özne gibi görünür. Edilgen çatılı eylemlerin yüklem olduğu cümlelerde özne gibi görünen nesnelere sözde özne denir.

Yılmaz biraz önce eve çağrıldı. / Yılmaz-işten etkilenen-sözde özne
Uygar toplumlarda kitap baş tacı edilir. /kitap-işten etkilenen-sözde özne
O toplantıya biz de davet edildik. / biz-işten etkilenen-sözde özne

Not: Edilgen çatılı eylemlerin yüklem olduğu cümlelerdeki gizli özneler sözde öznedir.

Bu konuda defalarca uyarıldı. / o-işten etkilenen-sözde özne

Sözde özne hangi cümlelerde olur?

Edilgen geçişli eylemlerin yüklem olduğu cümlelerde gerçek özne olmadığı içi nesne görevindeki sözcükler özne gibi görünür. Bu türden öznelere sözde özne denir.

Kapılar saat üçte açılacak. / edilgen-geçişli
Bomba ihbarı yüzünden salon boşaltıldı. /edilgen-geçişli
Geçen hafta yarışmacılar görüşmeye çağrıldı. /edilgen-geçişli
Hak ettiği para imza karşılığında Erdal'a ödendi. /edilgen-geçişli

Not: Edilgen geçişsiz eylemlerin yüklem olduğu cümlelerde gerçek özne de sözde özne de bulunmaz bu tür eylemlerin yüklem olduğu cümlelerde özne belirsizdir.

Kampta her zaman erken yatılırmış. / özne belirsiz
Eskiden bu şiltelerin üzerinde oturulurdu. / özne belirsiz

Aşağıdaki cümlelerin hangisinde sözde özne kullanılmıştır?

A) Sizi hem anlamıyor, hem de size yalan söylüyor.
B) Deprem başlayınca çocuklar sakin bir şekilde bahçeye çıkarılmış.
C) Sabahleyin yıkadığım çamaşırlar çok kısa sürede kurudu.
D) Yolculuk iki ay önce burada başlamıştı, yine burada bitti.
E) Biz bizimle olmak isteyenlerle yolumuza devam edelim.

Doğru yanıt: B

Çocuklar işi yapan değil, işten etkilenen durumunda. İş bir başkası tarafından yapılmakta, yüklemde    -il çatı değiştirme eki var.

Örtülü özne nedir?