ad cümlesi etiketine sahip kayıtlar gösteriliyor. Tüm kayıtları göster
ad cümlesi etiketine sahip kayıtlar gösteriliyor. Tüm kayıtları göster

2017/01/13

Çatı Özelliği Aranmayan Cümleler


Çatı özelliği eylemlerle ilgili bir durumdur. Yüklemi ad soylu bir sözcük ya da söz öbeği olan, başka bir söyleyişle ad cümlelerinde çatı özelliği aranmaz.

İzmir, harika bir şehir. / ad cümlesi / çatı özelliği aranmaz
Ahmet benden oldukça büyük. / ad cümlesi / çatı özelliği aranmaz
Buradaki insanların çoğu çalışkandır. / ad cümlesi / çatı özelliği aranmaz

İkinci dönem notları dün idareye verildi. / eylem cümlesi / çatı özelliği aranır
Evi iyice temizledik.  / eylem cümlesi / çatı özelliği aranır
Bu konuyu arkadaşlarla görüştük.  / eylem cümlesi / çatı özelliği aranır

Uygulama

Aşağıdaki cümlelerin hangilerinde çatı özelliği aranmaz?

İyi bir arkadaştır dün size uğrayan.
Öğreteceksiniz ne biliyorsanız öğrecilerinize.
Yaşlanmış artık dedem de iyice.
İnsanlık, tüm yaşam için güzel şeyler yapmaktır.
Sizin çocukların hepsi evlendi mi?
Çevreyi bir ayda ağaçlandırdılar.
Büyük amcası da iyi bir yazarmış.
Hayatımı filmleştirecekmiş çocuklar.


İyi bir arkadaştır dün size uğrayan. / aranmaz / ad cümlesi
Öğreteceksiniz ne biliyorsanız öğrecilerinize. / aranır / eylem cümlesi
Yaşlanmış artık dedem de iyice. / aranır / eylem cümlesi
İnsanlık, tüm yaşam için güzel şeyler yapmaktır. / aranmaz / ad cümlesi
Sizin çocukların hepsi evlendi mi? / aranır / eylem cümlesi
Çevreyi bir ayda ağaçlandırdılar. / aranır / eylem cümlesi
Büyük amcası da iyi bir yazarmış. / aranmaz / ad cümlesi
Hayatımı filmleştirecekmiş çocuklar. / aranır / eylem cümlesi




2010/08/30

Ek-eylem (ek-fiil) nedir? - Kamil Baki


Basit zamanlı eylemlere gelerek birleşik zamanlı eylemleri yapan, ad soylu sözcüklere gelerek bu sözcüklerin yüklem olarak kullanılmalarını sağlayan eklere ek-eylem denir. ''Ek-eylem''in dört biçimi vardır:

1. Ek-eylemin di'li geçmiş zamanı (-idi)
2. Ek-eylemin miş'li geçmiş zamanı (-imiş)
3. Ek-eylemin şartı (-ise)
4. Ek-eylemin geniş zamanı (-dir)

Birleşik zaman yapma işlevi

geliyor / basit zamanlı eylem

geliyor-idi (geliyordu) şimdiki zamanın hikayesi
geliyor-imiş (geliyormuş) şimdiki zamanın rivayeti
geliyor-ise (geliyorsa) şimdiki zamanın şartı

Not: -dir birleşik zaman yapmaz. Eylemlere kesinlik ya da olasılık anlamı katar.

Dersimiz bu konuyla birlikte bitmiş-tir. / kesinlik
Teyzem çoktan yola çıkmış-tır. / olasılık

Ad soylu sözcüklere yargı gücü kazandırma (yüklem olmalarını sağlama) işlevi

Ben de bir zamanlar öğretmen-idi-m (öğretmendim) /ad-ek-eylem-kişi eki
O da bizim okulda öğrenci-imiş (öğrenciymiş) /ad-ek-eylem
Büyük-ise-n (büyüksen) büyüklüğünü bil. / ad-ek-eylem-kişi eki

Not: Ek-eylemin geniş zamanının özel bir çekimi vardır.

öğretmen-im
öğretmen-sin
öğretmen (dir)
öğretmen-iz
öğretmen-siniz
öğretmen-dirler

Not: Ek-eylemin geniş zaman üçüncü tekil kişi eki(-dir) genellikle söylenmez.

Ablam öğretmen (dir)