İsim-fiil (ad-eylem) nedir? - Kamil Baki

Eylemsilerin genellikle ad olarak kullanılan biçimleridir. Eylemlere getirilen -me, -mek, -iş ekleriyle türetilirler.

Burada çalışmayı düşünmüyormuş.
Tarlaya gitmek epey zamanımızı alıyor.
Çocuğun şiir okuyuşu gerçekten çok güzel.

Not: -me, -mek, -iş ekleriyle türetilmiş bu sözcükler eylem anlamını yitirdiğinde eylemsi olma özelliğini kaybederek ad olurlar.

Yemekleri doğru dondurmayı öğrenmeliyiz. / eylemsi
Dondurmayı şu marketten almış. / ad

Bazen dışarıda bir şeyler yemek istiyor canım. / eylemsi
Yemek oldu, sizi bekliyoruz. / ad

Hemen şu kapıdan giriş yapmalısınız. / eylemsi
Bu binada giriş çok dar olmuş. / ad

Not: İsim-fiillerin bir bölümü sıfat olarak da kullanılabilir.

süzme bal, dökme kömür, takma diş...

Not: İsim-filler de (ad-eylemler) diğer eylemsiler gibi kendilerinden önceki sözcüklerle öbekleşir. Bu türden öbeklere isim-fiil (ad-eylem) öbeği denir.

Kendini bil-mek en önemli meziyettir.
Yarın okula git-me-y-i düşünmüyormuş.
Olaya bakışımız sizinle benzerlik gösteriyor.

İsim-fiiller ve Kalıcı İsimler

İsim-fiiller fiilimsilerin genellikle isim olarak kullanılan biçimleridir. Fiillere getirilen -me, -mek, -iş ekleriyle türetilirler.

Burada çalışmayı düşünmüyormuş. / isim-fiil
Tarlaya gitmek epey zamanımızı alıyor. / isim-fiil
Çocuğun şiir okuyuşu gerçekten çok güzel. / isim-fiil

Not: -me, -mek, -iş ekleriyle türetilmiş bu sözcükler fiil anlamını yitirdiğinde fiilimsi olma özelliğini kaybederek isim olurlar.

Yemekleri doğru dondurmayı öğrenmeliyiz. / fiilimsi
Dondurmayı şu marketten almış. / isim

Bazen dışarıda bir şeyler yemek istiyor canım. / fiilimsi
Yemek oldu, sizi bekliyoruz. / isim

Hemen şu kapıdan giriş yapmalısınız. / fiilimsi
Bu binada giriş çok dar olmuş. / isim

Not: İsim-fiillerin bir bölümü sıfat olarak da kullanılabilir.

süzme bal, dökme kömür, takma diş...

Not: İsiim-filler de (ad-eylemler) diğer fiilimsiler gibi kendilerinden önceki sözcüklerle öbekleşir. Bu türden öbeklere isim-fiil (ad-eylem) öbeği denir.

Kendini bil-mek en önemli meziyettir. / isim-fiil öbeği
Yarın okula git-me-y-i düşünmüyormuş. / isim-fiil öbeği
Olaya bakışımız sizinle benzerlik gösteriyor. / isim-fiil öbeği

Adlaşmış sıfat-fiil nedir?

Sıfat-fiiller, sıfatlar gibi belirttikleri adlar düştüğünde adlaşır. Bu türden sıfat-fiillere adlaşmış sıfat-fiil denir.

Karşıdan gelen adamı tanıyorum. / sıfat-fiil
Karşıdan geleni tanıyorum. / adlaşmış sıfat-fiil

Bu ay ödenecek faturaları şu dosyaya koydum. / sıfat-fiil
Bu ay ödenecekleri şu dosyaya koydum. / adlaşmış sıfat-fiil

Kendini bilmez insanlarla uğraşamam./ sıfat-fiil
Kendini bilmezlerle uğraşamam. / adlaşmış sıfat-fiil

Not: Sıfat-fiiller ''-an, -ası, -mez, -ar, -dik, -ecek, -miş'' ekleriyle türetilmiş fiilimsilerdir.

Görün-en köy kılavuz istemez. / sıfat-fiil
Görül-esi şehirlerimiz yok mu hiç! / sıfat-fiil
Bana, görün-mez kaza, mı diyorsun? / sıfat-fiil
Ak-ar su pislik tutmaz görüşü, her zaman doğru olmayabilir. / sıfat-fiil
Çocukları için çalma-dık kapı bırakmadı. / sıfat-fiil
Ak-acak kan damarda durmaz, derler. / sıfat-fiil
Unutul-muş anıların hatırlatılması bazen ilginç olabiliyor. / sıfat-fiil


Aşağıdakilerin hangisinde adlaşmış sıfat-fiil vardır?

A) Yaralılar, ambulansla hastaneye götürülmüş.
B) Öğretmenim, bilenle bilmeyen bir olmaz, derdi.
C) Gelecek ay senden borç alabilirim.
D) Gençlerle sohbet etmeyi herkes beceremez.
E) Ankara'ya gönderilecek kitaplar hazırmış.

Doğru yanıt: B

bilen: adlaşmış sıfat-fiil (bilen kişi)
bilmeyen: adlaşmış sıfat-fiil (bilmeyen kişi)

Aşağıdakilerin hangisinde adlaşmış sıfat-fiil ad tamlamasında tamlayan olarak kullanılmıştır?

A) Tembelin işi hiç bitmez, derler.
B) Baharın gelişi herkesi mutlu etmişti.
C) Bilenlerle bilmeyenleri aynı kefeye koyamazsın.
D) 0, hep görünmezin ardını merak etmiştir.
E) Osman'ın ödeyeceğini ben üstleniyorum.

Doğru yanıt: D

görünmezin ardı / belirtili ad tamlaması
görünmez / tamlayan / sıfat-fiil

Aşağıdaki cümlelerde geçen sıfat- fiillerden hangisi adlaşmış sıfat-fiile örnek gösterilebilir?

A) Yolda yürüyen kadına araba çarptı.
B) Bu koşan çocuk seni de tanır.
C) Uyuyan çocuğu rahatsız etmeyin.
D) Uzayan saçlarını kestirmelisin.

E) Bilirsin ki son gülen iyi güler.

Doğru yanıt: E gülen: sıfat-fiil (gülen kişi anlamında kullanılmıştır)